Bugünkü öğrenme kanıtı hazırlanıyor...
Bugünkü öğrenme kanıtı hazırlanıyor...
58 kavram / sekiz alan / tek sıra yok
Takvim ilerlemesini değil; oturum, öz değerlendirme ve ayrıca doğrulanmış kanıt bulunduğunda açıklama, teşhis, uygulama ve transfer sinyallerini gösterir.
Backend / Web Protokolleri
Bir HTTP isteğini tarayıcıdan DNS, TLS, reverse proxy ve uygulama katmanlarına; oradan veritabanına ve tekrar istemciye kadar izler. Method, status, header, cache ve timeout kararlarının tek bir sözleşmenin parçaları olduğunu gösterir.
Backend / API Tasarımı
TypeScript tiplerinin ağdan, dosyadan, environment'tan veya modelden gelen veriyi doğrulamadığını; güven sınırında parse, normalize ve anlamlı hata üretme zorunluluğunu ele alır.
Veri / Veri Bütünlüğü
Tabloyu nesne deposu gibi değil, anahtarlar ve kısıtlarla korunan ilişkiler sistemi olarak tasarlar. NOT NULL, CHECK, UNIQUE ve FOREIGN KEY kurallarını son savunma hattı olarak konumlandırır.
Veri / Transaction Yönetimi
Bir iş komutunun birden çok veri değişikliğini tek atomik commit altında toplar. Transaction sınırının repository metodu değil, iş açısından birlikte başarılı olması gereken use case tarafından belirlendiğini öğretir.
Veri / Concurrency
Ayrı ayrı doğru transaction'ların aynı anda çalışınca lost update, write skew veya phantom gibi anomaliler üretmesini inceler. Isolation seviyesi, row lock ve atomik koşullu update seçeneklerini invariant bazında değerlendirir.
Veri / Veri Erişim Performansı
İndeksi 'sorguyu hızlandır' düğmesi değil, belirli erişim desenini daha ucuz hale getirirken yazma, alan ve bakım maliyeti ekleyen fiziksel veri yapısı olarak öğretir.
Güvenlik / Kimlik ve Oturum
Kimlik doğrulamayı token üretimine indirgemeden login, saklama, doğrulama, rotation, revocation, logout ve hesap kurtarma yaşam döngüsü boyunca ele alır.
Güvenlik / Erişim Kontrolü
Geçerli kimliği olan kullanıcının belirli tenant, proje, trade veya dosya üzerinde hangi eylemi yapabildiğini her server-side erişim yolunda doğrular; BOLA/IDOR açıklarını sahiplik filtresiyle önler.
Frontend / Web Platformu
DOM, CSSOM, layout, paint ve compositing adımlarını UI state ile ilişkilendirir. Network, server state ve geçici etkileşim state'ini ayırarak jank ve stale görünümün kök nedenini buldurur.
Frontend / Erişilebilirlik
Erişilebilirliği sonradan ARIA eklemek yerine doğru HTML semantiği, klavye akışı, focus yönetimi, isimlendirme ve durum geri bildirimiyle etkileşim sözleşmesinin parçası yapar.
Mimari ve pattern / SOLID ve Bağımlılık Yönetimi
Yüksek seviyeli iş politikasının veritabanı, HTTP istemcisi veya framework detayına bağımlı olmamasını sağlar. Dependency Inversion Principle yönü belirler; Dependency Injection ise bağımlılığı dışarıdan verme tekniğidir.
Mimari ve pattern / Nesne Kompozisyonu
Uygulamanın somut bağımlılıklarının seçildiği, konfigürasyonun doğrulandığı ve object graph'in kurulduğu tek, görünür başlangıç sınırını tasarlar.
Mimari ve pattern / Behavioral Pattern
Aynı amaca ulaşan değiştirilebilir algoritmaları ortak bir davranış sözleşmesinin arkasına alır. Koşullu dallanmayı yok etmekten çok, değişimin eksenini isimlendirmeyi hedefler.
Mimari ve pattern / Structural Pattern
Harici veya eski bir sözleşmeyi uygulamanın ihtiyaç duyduğu porta çevirir. Adapter yalnız method adını değil birim, hata, zaman ve güvenilirlik semantiğini de dönüştürür.
Mimari ve pattern / Creational Pattern
Nesne oluşturma kararı invariant, alt tip veya environment politikasına bağlı olduğunda geçerli ve tam kurulmuş örnek üretimini tek noktada toplar.
Mimari ve pattern / Structural Pattern
Aynı sözleşmeyi koruyarak bir nesnenin çevresine cache, metric, authorization veya retry gibi çapraz davranışlar ekler. Katman sırasının observable semantiği değiştirdiğini özellikle vurgular.
Mimari ve pattern / Behavioral Pattern
Bir kaynaktaki değişimi, onu dinleyen birden çok bağımlı davranışa doğrudan isimlerini bilmeden bildirir. Senkron in-process observer ile durable mesajlaşmayı aynı şey sanmamayı öğretir.
Mimari ve pattern / Behavioral Pattern
Bir değişiklik niyetini verisi, doğrulama sınırı ve yürütme politikasıyla temsil eder. Queue, audit, retry ve authorization için çağrıyı doğrudan method invocation'dan ayırır.
Mimari ve pattern / Behavioral Pattern
Bir nesnenin izin verilen davranışlarını mevcut yaşam döngüsü durumuna göre ayrı state nesnelerinde toplar; dağınık status kontrollerini açık geçiş grafiğine dönüştürür.
Mimari ve pattern / Domain Pattern
Bir adayın belirli iş ölçütünü karşılayıp karşılamadığını isimli, birleştirilebilir ve test edilebilir bir kural olarak ifade eder; aynı kuralın karar ve sorgu biçimleri arasındaki farkı görünür kılar.
Mimari ve pattern / Data Access Pattern
Domain ile persistence arasında koleksiyon benzeri bir sınır kurar; sorgu ve kaydetme niyetini teknoloji ayrıntısından ayırırken aggregate sınırını ve performans gerçekliğini korur.
Mimari ve pattern / Data Access Pattern
Bir use case boyunca yüklenen ve değişen nesneleri izleyip persistence değişikliklerini tek transaction altında koordine eder; repository'lerin aynı commit sınırına katılmasını sağlar.
Mimari ve pattern / Domain Pattern
Domain içinde gerçekleşmiş ve iş açısından anlamlı bir olayı geçmiş zamanlı, immutable bir kayıt olarak ifade eder. Aggregate kararını yan etkilerden ayırırken olayın ne zaman yayınlandığını netleştirir.
Mimari ve pattern / Domain Architecture
Aynı kelimenin farklı iş alanlarında farklı anlam taşıyabileceğini kabul eder ve her modelin geçerli olduğu dil, veri sahipliği ve değişim sınırını belirler.
Mimari ve pattern / Integration Pattern
Dış veya legacy bir sistemin modelinin iç domain dilini bozmasını önleyen çeviri ve politika katmanıdır. Tek bir Adapter'dan daha geniş olarak servis, facade ve model dönüşümlerini koordine edebilir.
Mimari ve pattern / Application Architecture
İş çekirdeğini giriş ve çıkış portlarıyla çevreleyerek HTTP, CLI, database ve provider detaylarını değiştirilebilir adapter'lara iter. Bağımlılık yönünü runtime veri akışından ayırır.
Mimari ve pattern / System Architecture
Tek process ve deployment avantajlarını korurken iş modüllerinin sahiplik, public API ve veri erişim sınırlarını enforce eder. Microservice dağıtım maliyetine girmeden bağımsız değişim alanları kurar.
Mimari ve pattern / Application Pattern
State değiştiren command modelini kullanıcıya veri sunan query modelinden ayırır. Ayrımın aynı process/database içinde başlayabileceğini ve eventual consistency bedelini açıkça ele alır.
Mimari ve pattern / Messaging Pattern
Domain değişikliği ile yayınlanacak mesajı aynı yerel database transaction'ında kaydeder; commit ile broker publish arasındaki process crash penceresinde olay kaybını önler.
Mimari ve pattern / Distributed Transaction Pattern
Tek ACID transaction'a sığmayan uzun iş akışını yerel transaction'lar ve başarısızlıkta semantic compensation adımlarıyla koordine eder; orchestration ve choreography trade-off'larını inceler.
Backend / API Güvenilirliği
Aynı mantıksal komut ağ retry'ı, çift tıklama veya message redelivery nedeniyle tekrar geldiğinde tek iş etkisi ve tutarlı sonuç üretmek için idempotency key, request fingerprint ve kalıcı sonuç kaydı tasarlar.
Backend / API Tasarımı
Request/response şemasını server ile web, mobil ve entegrasyon tüketicileri arasındaki versiyonlu ürün sözleşmesi olarak ele alır; additive değişiklik, deprecation ve contract test stratejileri kurar.
Backend / Asenkron İşleme
Uzun veya retry gerektiren işleri request process'inin belleğinden çıkarıp kalıcı state, atomik claim, lease, heartbeat ve terminal sonuçlarla yönetir.
Backend / Performans ve Tutarlılık
Cache'i hızlı kopya olarak değil, belirli bir süre eski olmasına izin verilen türetilmiş veri olarak modeller. Key, TTL, invalidation, stampede ve source-of-truth geri dönüşünü domain riskine göre seçer.
Veri / Finansal Veri
Parayı binary floating point yerine açık currency, precision ve rounding politikasıyla modeller; mutable bakiye yanında açıklanabilir append-only ledger ve düzenli reconciliation kurar.
Frontend / React Uygulama Tasarımı
Her state parçası için tek otorite seçer; server state, URL state, form state ve türetilmiş görünümü ayırarak senkronizasyon effect'lerini ve stale kopyaları azaltır.
Frontend / Full-Stack Rendering
Server Component, Client Component, Route Handler ve Server Action sınırlarını veri erişimi, secret, serialization, cache ve kullanıcı etkileşimi ihtiyaçlarına göre seçer.
Frontend / Etkileşim Tutarlılığı
Kullanıcı niyetini beklemeden arayüze geçici uygularken server-authoritative sonuç, ordering, rollback ve concurrent update kurallarını açıklar. Optimism'i doğruluk garantisi değil latency gizleme tekniği olarak konumlandırır.
Frontend / Kullanıcı Deneyimi Performansı
Performansı tek Lighthouse puanı yerine gerçek kullanıcı LCP, INP, CLS, JavaScript, image ve network bütçeleriyle sürekli yönetir; regresyonu CI ve field telemetry ile yakalar.
Güvenlik / Web Uygulama Güvenliği
Tarayıcının cookie'yi otomatik gönderme ve sayfa script'ine yetki verme davranışlarından doğan CSRF ile XSS'i ayırır; SameSite, anti-CSRF token, output encoding ve CSP kontrollerini katmanlı kullanır.
Güvenlik / Untrusted Content
Dosya yüklemeyi isim ve MIME kontrolünden öte; stream limitleri, magic bytes, arşiv genişlemesi, path canonicalization, izole işlem, kaynak kotası ve güvenli indirme yaşam döngüsüyle ele alır.
Güvenlik / Güvenlik Tasarımı
Varlıklar, aktörler, veri akışları, güven sınırları ve abuse case'ler üzerinden en pahalı güvenlik failure mode'larını koddan önce görünür kılar; kontrolleri gerçek execution path'e bağlar.
Güvenlik / Infrastructure Security
Secret'ların üretim, dağıtım, kullanım, rotation ve redaction yaşamını; kullanıcı kontrollü URL üzerinden iç ağ veya metadata servislerine erişen SSRF riskiyle birlikte ele alır.
Güvenilirlik / Resilience
Dağıtık çağrının sonsuza kadar beklememesi için deadline; geçici hatayı kontrollü yeniden denemek için retry budget, exponential backoff ve jitter tasarlar. Her katmanın bağımsız retry yaparak yükü çarpmasını önler.
Güvenilirlik / Messaging
At-most-once, at-least-once ve uygulama düzeyi effectively-once etkilerini ack/crash zaman çizelgeleriyle açıklar; duplicate, ordering, poison message ve consumer deduplication tasarlar.
Güvenilirlik / Production Teşhisi
Sistemin iç durumunu önceden tahmin edilmeyen sorularla anlayabilmek için yapılandırılmış log, düşük kardinaliteli metric ve dağıtık trace'i ortak correlation bağlamında tasarlar.
Güvenilirlik / Service Reliability
Kullanıcı açısından başarı ve hız sinyallerini SLI olarak ölçer, hedef güvenilirliği SLO ile tanımlar ve kalan hata payını release hızıyla reliability yatırımı arasında karar mekanizmasına dönüştürür.
Güvenilirlik / Failure Management
Bağımlılık veya kapasite kaybında hangi özelliklerin güvenle azalacağını, hangilerinin fail closed olacağını belirler; restart sonrası reconciliation ve operatör runbook'uyla sistemi bilinen doğru duruma taşır.
Teslimat / Containerization
Container image'ını çalışan paket değil, provenance ve saldırı yüzeyi olan immutable artifact olarak ele alır; pinned base, multi-stage build, non-root runtime, secret mount, SBOM ve vulnerability triage uygular.
Teslimat / Continuous Integration
Lint çalıştıran workflow'dan öte; typecheck, test, security scan, migration doğrulama ve immutable artifact üretimini bağımlılık sırasıyla zorunlu kalite kapılarına dönüştürür.
Teslimat / Database Delivery
Eski ve yeni uygulama sürümlerinin rollout boyunca aynı şemayla çalışabilmesi için expand-migrate-contract, online backfill, lock bütçesi ve backward-compatible deployment sırası tasarlar.
Teslimat / Release Engineering
Deploy ile kullanıcıya açmayı ayırır; deterministik targeting, canary, kill switch, telemetry guardrail ve flag yaşam döngüsüyle blast radius'u kontrollü büyütür.
Backend / Go Sistem Programlama
Goroutine ve channel'ı ucuz paralellik aracı olarak değil, sahiplik, cancellation, bounded concurrency ve backpressure sözleşmeleriyle yönetilen yaşam döngüleri olarak ele alır.
AI mühendisliği / AI Entegrasyonu
Model cevabını serbest metin yerine açık şema, uzunluk ve enum sınırlarıyla ister; yine de cevabı güvenilmeyen dış veri kabul edip runtime parse, semantic validation ve kontrollü fallback uygular.
AI mühendisliği / AI Quality Engineering
Model veya prompt kalitesini demo hissiyle değil, versiyonlu temsilî dataset, açık rubric, slice bazlı precision/recall, maliyet ve latency ile tekrar ölçer.
AI mühendisliği / RAG ve Context
Modele daha çok veri vermek yerine göreve ilişkin, yetkili, güncel ve kaynaklanabilir bağlam seçer; retrieval kalitesini, prompt injection'ı, token maliyetini ve data egress politikasını birlikte yönetir.
AI mühendisliği / Güvenli AI Ürünü
LLM'i karar otoritesi değil, yetkisi sınırlandırılmış ve çıktısı ölçülen bir bileşen olarak konumlandırır. Deterministik policy, tool authorization, approval, audit ve kullanıcı geri bildirimiyle hata etkisini sınırlar.
Mimari ve pattern / Architecture Practice
Önemli teknik kararın bağlamını, seçeneklerini, trade-off'unu, beklenen sonucunu ve yeniden değerlendirme sinyalini kısa, versiyonlu bir kayıtla korur; kararı ölçümle yaşayan hipoteze dönüştürür.